خلاصه ۳ خطی
فهرست مطالب11 بخش
- پایهها را از کدام طرف بشماریم؟
- جدول پیناوت رگولاتورهای مثبت 78xx
- جدول پیناوت رگولاتورهای منفی 79xx
- جدول پیناوت LM317 و AMS1117
- زبانه به کجا وصل است؟ (مهم برای هیتسینک)
- خازن‌های لازم طبق دیتاشیت
- بستن LM317 برای ولتاژ دلخواه
- مشخصات کلیدی برای مقایسه (از دیتاشیت)
- اشتباهات رایج در بستن رگولاتور
- سؤالات متداول
- پیناوت 7805 چیست؟
- فرق پیناوت 78L05 با 7805 چیست؟
- پیناوت LM317 چیست؟
- پیناوت AMS1117 چیست؟
- آیا میتوان 7805 و 7905 را روی یک هیتسینک بست؟
- جمع‌بندی
- با نوشته‌ی قطعه رو به شما و پایهها رو به پایین، از چپ: 7805 در TO-220 = ورودی، زمین، خروجی (زبانه = زمین). 78L05 در TO-92 برعکس است: خروجی، زمین، ورودی.
- LM317 = تنظیم (ADJ)، خروجی، ورودی و AMS1117 = زمین یا ADJ، خروجی، ورودی. در هر دو، زبانه به خروجی وصل است. در 7905 ترتیب زمین، ورودی، خروجی است و زبانه به ورودی منفی وصل است.
- چون زبانهی این رگولاتورها به پایه‌های متفاوتی وصل است، اگر چند رگولاتور را روی یک هیتسینک می‌بندید، عایق زیر زبانه لازم است. همه‌ی ترتیب‌ها از دیتاشیت سازنده (ST، TI و AMS) است.
جابه‌جا بستن پایه‌های رگولاتور یکی از رایج‌ترین دلیل‌های کار نکردن مدار تغذیه است. علتش هم ساده است: رگولاتورهایی که ظاهر یکسانی دارند، پایه‌هایشان یکسان نیست. 7805 و LM317 هر دو در پکیج TO-220 می‌آیند، ولی پایهی وسط اولی زمین است و پایهی وسط دومی خروجی. 78L05 کوچک هم ترتیب پایه‌هایش برعکس 7805 بزرگ است. این صفحه یک مرجع سریع است: جدول پیناوت رگولاتورهای خطی رایج در هر پکیج، این‌که زبانه به کجا وصل است، خازن‌های لازم طبق دیتاشیت و اشتباهات رایج. همه‌ی ترتیب پایهها از دیتاشیت رسمی سازنده‌ها گرفته شده است. اگر هنوز بین این رگولاتورها انتخاب نکرده‌اید، اول راهنمای انتخاب رگولاتور را ببینید.
پایهها را از کدام طرف بشماریم؟
- TO-220 (مثل L7805CV): قطعه را طوری بگیرید که نوشته‌اش رو به شما و پایهها رو به پایین باشد. پایهی ۱ سمت چپ است. زبانهی فلزی پشت قطعه است.
- TO-92 (مثل 78L05 و 79L05): طرف تخت قطعه رو به شما و پایهها رو به پایین. پایهی ۱ سمت چپ است.
- SOT-223، DPAK (TO-252) و D²PAK (TO-263): نوشته رو به شما، زبانهی پهن بالا و پایهها پایین. پایهی ۱ سمت چپ است. در DPAK و D²PAK پایهی وسط معمولاً کوتاه یا بریده است و همان پایه از طریق زبانه به برد وصل میشود.
شماره‌ی پایهها در جدول‌های زیر همان شماره‌ی جدول Pin Functions دیتاشیت است. اگر مارک یا شماره‌ی قطعه‌ی شما با این‌ها فرق دارد، پیناوت را در دیتاشیت همان سازنده چک کنید. روش خواندن جدول پایهها را در راهنمای خواندن دیتاشیت توضیح داده‌ایم.
جدول پیناوت رگولاتورهای مثبت 78xx
| سری و پکیج | پایه ۱ | پایه ۲ | پایه ۳ | زبانه / بدنه | منبع |
|---|---|---|---|---|---|
| 78xx در TO-220 (مثل L7805CV و L7812CV) | ورودی (IN) | زمین (GND) | خروجی (OUT) | GND | ST L78 (DS0422)، TI LM340 |
| 78xx در D²PAK و DPAK (مثل L7824CD2T) | ورودی | زمین (از طریق زبانه) | خروجی | GND | ST L78 (DS0422)، TI LM340 |
| 78Mxx در DPAK (مثل L78M05CDT) | ورودی | زمین | خروجی | GND | TI uA78M |
| 78Lxx در TO-92 (مثل 78L05، 78L09 و 78L12) | خروجی | زمین | ورودی | — | TI LM78L و uA78L |
| 78Lxx در SOT-89 (مثل 78L05 SOT-89) | خروجی | زمین | ورودی | — | TI LM78L و uA78L |
| 78Lxx در SOIC-8 | پایهی ۱ خروجی؛ پایه‌های ۲، ۳، ۶ و ۷ زمین؛ پایهی ۸ ورودی؛ پایه‌های ۴ و ۵ بدون اتصال (NC) | TI LM78L و uA78L | |||
| 78xx در TO-3 فلزی (مثل 7805K) | فقط دو پایه دارد: ورودی و خروجی (جای هر کدام را از نقشه‌ی دیتاشیت ببینید) | بدنه‌ی فلزی = GND | TI LM340 (LM340K) | ||
نکته‌ی مهم این جدول ردیف 78Lxx است. در 7805 بزرگ پایهی ۱ ورودی است، ولی در 78L05 کوچک پایهی ۱ خروجی است. اگر 78L05 را با همان ترتیب 7805 ببندید، ورودی و خروجی جابه‌جا می‌شوند و مدار کار نمی‌کند.
جدول پیناوت رگولاتورهای منفی 79xx
| سری و پکیج | پایه ۱ | پایه ۲ | پایه ۳ | زبانه | منبع |
|---|---|---|---|---|---|
| 79xx در TO-220 (مثل 7905) | زمین (GND) | ورودی منفی (−IN) | خروجی منفی (−OUT) | ورودی منفی | TI LM79xx و uA79M |
| 79Lxx در TO-92 (مثل 79L05) | زمین | ورودی منفی | خروجی منفی | — | TI LM79L |
| 79Lxx در SOIC-8 | پایهی ۱ خروجی منفی؛ پایه‌های ۲، ۳، ۶ و ۷ ورودی منفی؛ پایهی ۵ زمین؛ پایه‌های ۴ و ۸ بدون اتصال | TI LM79L | |||
ترتیب پایه‌های 7905 با 7805 فرق دارد و زبانه‌اش به ورودی منفی وصل است، نه به زمین. این یعنی اگر 7805 و 7905 را بدون عایق روی یک هیتسینک ببندید، زمین مدار مستقیم به ورودی منفی وصل و منبع اتصال کوتاه میشود. پایه‌های نسخهی SOIC-8 هم در 78L و 79L کاملاً متفاوت است.
جدول پیناوت LM317 و AMS1117
| قطعه و پکیج | پایه ۱ | پایه ۲ | پایه ۳ | زبانه | منبع |
|---|---|---|---|---|---|
| LM317 در TO-220، D²PAK و SOT-223 (مثل LM317D2T) | تنظیم (ADJ) | خروجی (OUT) | ورودی (IN) | خروجی | TI LM317، ST LM317 (DS0433) |
| LM317M در DPAK (TO-252) (مثل LM317MDT) | تنظیم | خروجی | ورودی | خروجی | TI LM317M |
| AMS1117 در SOT-223 (مثل AMS1117-3.3، AMS1117-5.0 و AMS1117-ADJ) | زمین در نسخهی ثابت / تنظیم در ADJ | خروجی | ورودی | خروجی | AMS1117 (Advanced Monolithic Systems) |
| AMS1117 در TO-252 (مثل AMS1117-1.8 TO-252) | زمین / تنظیم | خروجی | ورودی | خروجی | AMS1117 |
ترتیب پایه‌های LM317 و AMS1117 یکی است و هر دو زبانهی متصل به خروجی دارند. همین شباهت باعث میشود بعضی بردها برای هر دو یک جای پا (Footprint) داشته باشند، ولی محدوده‌ی ولتاژ ورودی و مدار تنظیمشان یکسان نیست. LM1117 شرکت TI هم طبق دیتاشیتش همین ترتیب را دارد.
زبانه به کجا وصل است؟ (مهم برای هیتسینک)
| رگولاتور | زبانه یا بدنه وصل به | نتیجه برای نصب |
|---|---|---|
| 78xx (TO-220، DPAK، D²PAK)، 78Mxx | زمین | اگر هیتسینک به زمین وصل باشد مشکلی نیست |
| 78xx در TO-3 | زمین (بدنه) | بدنه را میتوان مستقیم به شاسی زمین‌شده بست |
| 79xx در TO-220 | ورودی منفی | هیتسینک برق دارد؛ کنار 7805 فقط با عایق |
| LM317، LM317M | خروجی | تماس هیتسینک با زمین یعنی اتصال کوتاه خروجی |
| AMS1117 | خروجی | مس زیر زبانه روی برد باید به شبکه‌ی خروجی وصل باشد، نه زمین |
اگر چند رگولاتور با زبانه‌های متفاوت روی یک هیتسینک می‌روند، زیر هر زبانه واشر عایق حرارتی بگذارید و برای پیچ هم بوش عایق استفاده کنید. بعد از بستن، با مولتی‌متر در حالت تست اتصال، بین زبانه و هیتسینک را چک کنید. هیتسینک و المان‌های خنک‌کننده را در دسته‌ی فن و المان سردکننده ببینید.
خازن‌های لازم طبق دیتاشیت
| رگولاتور | خازن ورودی | خازن خروجی | منبع |
|---|---|---|---|
| 78xx | ۰٫۳۳ میکروفاراد (مدار تست دیتاشیت) | ۰٫۱ میکروفاراد (مدار تست دیتاشیت) | ST L78 |
| 78Lxx | ۰٫۳۳ میکروفاراد | ۰٫۱ میکروفاراد (طبق TI، هیچ‌کدام از این دو برای پایداری الزامی نیست، ولی در مدار نمونه‌ی دیتاشیت آمده‌اند) | TI LM78L |
| 79xx | ۲٫۲ میکروفاراد تانتالیوم، اگر رگولاتور از خازن صافی منبع دور باشد (یا ۲۵ میکروفاراد الکترولیتی) | ۱ میکروفاراد تانتالیوم، برای پایداری لازم است (یا ۲۵ میکروفاراد الکترولیتی) | TI LM79xx |
| 79Lxx | در صورت دوری از خازن صافی | ۰٫۱ میکروفاراد، برای پایداری لازم است (یا ۱ میکروفاراد الکترولیتی) | TI LM79L |
| LM317 | ۰٫۱ یا ۱ میکروفاراد سرامیکی یا تانتالیوم | برای پایداری لازم نیست، پاسخ گذرا را بهتر می‌کند. خازن ۱۰ میکروفاراد روی پایهی ADJ ریپل را کم می‌کند | TI LM317 |
| AMS1117 | مقدار مشخصی در متن دیتاشیت نیامده است | ۲۲ میکروفاراد تانتالیوم پایداری را در همه‌ی حالت‌ها تضمین می‌کند | AMS1117 |
خازن‌ها را تا جای ممکن نزدیک پایه‌های رگولاتور بگذارید. در 79xx و AMS1117، خازن خروجی بخشی از پایداری مدار است و حذفش ممکن است باعث نوسان شود. خازن‌های تانتالیوم و الکترولیتی را در دسته‌ی خازن پیدا می‌کنید. نکات انتخاب خازن را هم در راهنمای خرید خازن نوشته‌ایم.
بستن LM317 برای ولتاژ دلخواه
LM317 بین خروجی و پایهی ADJ ولتاژ مرجع ۱٫۲۵ ولتی نگه می‌دارد. با یک تقسیم‌کننده‌ی مقاومتی، ولتاژ خروجی طبق دیتاشیت TI این‌طور تعیین میشود:
VOUT = 1.25 × (1 + R2 ÷ R1) + IADJ × R2
R1 بین خروجی (پایهی ۲) و ADJ (پایهی ۱) است و R2 بین ADJ و زمین. در مدارهای نمونه‌ی TI مقدار R1 برابر ۲۴۰ اهم است. مثلاً برای ۵ ولت: ۱٫۲۵ × (۱ + ۷۲۰ ÷ ۲۴۰) = ۵ ولت. جمله‌ی IADJ × R2 کوچک است، چون جریان پایهی ADJ طبق TI معمولاً ۵۰ و حداکثر ۱۰۰ میکروآمپر است. یعنی با R2 برابر ۷۲۰ اهم، حدود ۰٫۰۴ ولت اضافه میشود. LM317 به حداقل جریان بار هم نیاز دارد (طبق TI حداکثر ۱۰ میلی‌آمپر در اختلاف ولتاژ ۴۰ ولت). با R1 برابر ۲۴۰ اهم، خود تقسیم‌کننده حدود ۵ میلی‌آمپر می‌کشد. برای تنظیم دقیق، به‌جای R2 از مولتی‌ترن یا ترکیب مقاومت و تریمر استفاده کنید. حساب مقاومت‌ها در راهنمای انتخاب مقاومت هم آمده است.
مشخصات کلیدی برای مقایسه (از دیتاشیت)
| سری | جریان خروجی | ولتاژ ورودی یا اختلاف مجاز | منبع |
|---|---|---|---|
| 78xx | تا ۱٫۵ آمپر | حداکثر ۳۵ ولت برای خروجی ۵ تا ۱۸ ولت و ۴۰ ولت برای ۲۰ و ۲۴ ولت؛ افت معمول ۲ ولت در ۱ آمپر | ST L78 |
| 78Mxx | تا ۵۰۰ میلی‌آمپر | طبق دیتاشیت همان سری | TI uA78M |
| 78Lxx | ۱۰۰ میلی‌آمپر | کار تا ۳۰ ولت | TI LM78L |
| 79xx | ۱٫۵ آمپر | حداکثر ۲۵− ولت برای 7905 و ۳۵− ولت برای 7912 و 7915 | TI LM79xx |
| LM317 | تا ۱٫۵ آمپر | خروجی ۱٫۲۵ تا ۳۷ ولت؛ اختلاف ورودی و خروجی حداکثر ۴۰ ولت | TI LM317 |
| AMS1117 | تا ۱ آمپر | افت حداکثر ۱٫۳ ولت در ۰٫۸ آمپر. حداکثر ورودی در دیتاشیت قدیمی AMS ۱۵ ولت و در نسخهی جدیدتر ۱۸ ولت آمده؛ با حاشیه، زیر ۱۵ ولت بمانید | AMS1117 |
این اعداد مال سازنده‌های ذکرشده‌اند. سازنده‌های دیگر ممکن است حدود کمی متفاوت داشته باشند. حساب گرما و انتخاب بین خطی و سوئیچینگ را در مقایسه‌ی رگولاتور خطی و سوئیچینگ ببینید.
اشتباهات رایج در بستن رگولاتور
| اشتباه | علامت | راه درست |
|---|---|---|
| بستن 78L05 با ترتیب 7805 | خروجی صفر یا اشتباه، داغ شدن | در 78L05 با طرف تخت رو به شما، از چپ: خروجی، زمین، ورودی |
| جابه‌جا بستن LM317 به‌جای 7805 روی برد | خروجی حدود ۱٫۲۵ ولت یا نامنظم | پایهی وسط LM317 خروجی است، نه زمین |
| 7805 و 7905 روی یک هیتسینک بدون عایق | اتصال کوتاه منبع منفی | واشر و بوش عایق زیر زبانهی 7905 |
| وصل کردن زبانهی AMS1117 یا LM317 به زمین | اتصال کوتاه خروجی | مس زیر زبانه به شبکه‌ی خروجی وصل شود |
| حذف خازن خروجی 79xx یا AMS1117 | نوسان و خروجی ناپایدار | خازن خروجی طبق جدول بالا، نزدیک پایهها |
| اعتماد به پیناوت یک مارک برای مارک دیگر در پکیج SMD | مدار کار نمی‌کند | پیناوت را در دیتاشیت همان سازنده چک کنید |
برای عیب‌یابی، ولتاژ ورودی را بین پایهی ورودی و زمین و ولتاژ خروجی را بین پایهی خروجی و زمین با مولتی‌متر بخوانید. اگر ورودی درست است ولی خروجی نیست، ترتیب پایهها و خازن‌ها را دوباره با جدول همین صفحه مقایسه کنید.
سؤالات متداول
پیناوت 7805 چیست؟
طبق دیتاشیت ST و TI، در پکیج TO-220 با نوشته رو به شما و پایهها رو به پایین، از چپ: پایهی ۱ ورودی، پایهی ۲ زمین و پایهی ۳ خروجی است. زبانهی فلزی به زمین وصل است.
فرق پیناوت 78L05 با 7805 چیست؟
در 78L05 با پکیج TO-92، طبق دیتاشیت TI پایهی ۱ خروجی، پایهی ۲ زمین و پایهی ۳ ورودی است. یعنی جای ورودی و خروجی نسبت به 7805 در TO-220 عوض شده است. پایهها را با طرف تخت قطعه رو به خودتان بشمارید.
پیناوت LM317 چیست؟
طبق دیتاشیت TI و ST، پایهی ۱ تنظیم (ADJ)، پایهی ۲ خروجی و پایهی ۳ ورودی است و زبانه به خروجی وصل است. ولتاژ خروجی با دو مقاومت از رابطهی VOUT = 1.25 × (1 + R2 ÷ R1) تعیین میشود.
پیناوت AMS1117 چیست؟
طبق دیتاشیت AMS، در SOT-223 و TO-252 پایهی ۱ زمین (در نسخهی ADJ پایهی تنظیم)، پایهی ۲ خروجی و پایهی ۳ ورودی است. زبانهی پهن به خروجی وصل است، پس مس زیر آن نباید به زمین وصل شود.
آیا میتوان 7805 و 7905 را روی یک هیتسینک بست؟
فقط با عایق. زبانهی 7805 به زمین وصل است و زبانهی 7905 طبق دیتاشیت TI به ورودی منفی. بدون واشر و بوش عایق، منبع منفی از طریق هیتسینک اتصال کوتاه میشود.
جمع‌بندی
قبل از لحیم کردن هر رگولاتور، سه چیز را با دیتاشیت چک کنید: ترتیب پایهها در همان پکیج، این‌که زبانه به کدام پایه وصل است و خازن‌هایی که سازنده برای پایداری لازم می‌داند. به‌طور خلاصه: 7805 در TO-220 ورودی، زمین، خروجی است. 78L05 در TO-92 برعکس است. LM317 و AMS1117 خروجی را وسط و روی زبانه دارند و 7905 زبانه‌ای با برق منفی ورودی دارد. همه‌ی این رگولاتورها را در دسته‌ی رگولاتورها پیدا می‌کنید. اگر با مفهوم رگولاتور تازه آشنا شده‌اید، رگولاتور ولتاژ چیست را بخوانید و برای انتخاب منبع ورودی، راهنمای انتخاب منبع تغذیه را ببینید.
ایکانو در اصفهان امکان تحویل حضوری سفارش را هم دارد. اگر در اصفهان هستید، می‌توانید سفارش خود را حضوری تحویل بگیرید.
